Grænlenskur innblástur í prjóni

Á heimskortinu sést augljóslega að Ísland er nokkuð grænt en Grænland er að miklu leyti þakið ís, þrátt fyrir að nöfn landanna bendi til hins gagnstæða. Aðeins eru um 300 kílómetrar á milli landanna og þjóðirnar sem þau byggja eiga það sameiginlegt að þekkja áskoranirnar sem fylgja því að búa við Norður-heimskautsbaug.  

Hönnun mótuð af norðurslóðum 

Bæði Ísland og Grænland teygja sig langt í norður á jarðkúlunni en loftslag landanna er afar ólíkt. Grænland nær lengra í norður en Ísland og er kaldara, og ísbreiða þekur næstum allt landið. Í báðum löndum er þó nauðsynlegt að geta klætt sig í góðan fatnað sem þolir kulda og vind og ver líkamann vel gegn náttúruöflunum. Þessar þarfir hafa í gegnum tíðina leitt til sterkra hefða í klæðaburði, bæði hvað varðar efnistök og notagildi. Þetta má til dæmis sjá í hefðbundnum lopapeysum. 

Grænlensk áhrif á lopapeysuna 

Þótt hún virðist vera rótgróin við gamla tíma er lopapeysan,  eins og við þekkjum hana flest í dag, tilkomin á tuttugustu öldinni. Hefðbundin lopapeysa er með hringmynstri á berustykki en þessi prjónaaðferð er ekki alíslensk uppfinning. Hugmyndin barst hingað til lands með menningarskiptum rétt um miðja öldina, innblásin af þjóðbúningi grænlenskra kvenna og þá sérstaklega nuilarmiut, hringlaga perlukraga sem er lagður yfir axlirnar.  

Hönnunin var fyrst sett fram í prjónamynstri norska hönnuðarins Annichen Sibbern Bøhn sem var gefið út í bókinni Strikkeopskrifter árið 1932. Mynstrið var kallað Eskimói og í því fangaði Annichen geómetríska fegurð grænlenska perlukragans, ásamt því að kynna aðferðina við að prjóna hringmynstur í berustykki fyrir skandinavísku hannyrðafólki. 

Íslenskun mynstursins og nýsköpun 

Um sjötta áratuginn hafði grænlenska mynstrið náð til Íslands og birtist í desembertölublaði tímaritsins Melkorka árið 1956 undir heitinu Grænlenzk peysa. Íslenskir prjónarar breyttu svo og bættu við uppskrift og aðferð með því að nota lopa í peysurnar. Lopi er óspunnin ull sem varðveitir tvöfalt trefjalag ullarinnar eins og það er á kindinni sjálfri svo úr verður létt flík sem einangrar einstaklega vel í öllum veðrum. 

Þótt Íslendingar hafi sjálfir kallað peysurnar „grænlenskar“ til að byrja með er þó athyglisvert að frændur vorir í Svíþjóð og Danmörku fóru fljótlega að kalla þær íslenskar peysur”, sem sýnir hversu snemma hönnunin varð að táknmynd fyrir Ísland.

Grænlensk áhrif og innblástur 

Grænlensk áhrif finnast enn í prjónafatnaði á Íslandi, þar á meðal hjá Icewear Garn, sem býður upp á fjölbreytt úrval prjónauppskrifta eftir hönnuðinn Lisu Sólrunu sem nýtir grænlenskan, danskan og færeyskan uppruna sinn í uppskriftirnar. Grænlenski þjóðbúningurinn hefur verið henni innblástur í starfinu en hann má meðal annars sjá í hefðbundnum mynstrum og litum, en hver litatónn hefur dýpri merkingu eftir svæðum, aldri og við hvaða tækifæri klæðnaðurinn er notaður. Til dæmis tákna bleikir tónar æskuna, rauður er þroski og dekkri tónar af rauðum og bláum tákna efri ár. 

Um hönnuðinn

Lisa Sólrun er meðal fárra prjónahönnuða á Grænlandi sem hannar eigin prjónauppskriftir. Hún er menntaður iðjuþjálfi og starfar sem ráðgjafi hjá Heilbrigðisráðuneyti Grænlands samhliða skapandi starfi sínu. Hún lærði að prjóna fimm ára gömul af ömmu sinni og móður og hefur haldið áfram alla tíð. Frá árinu 2021 hefur Lisa Sólrun hannað eigin uppskriftir, sem hún nefnir eftir börnum sínum og barnabörnum og gefur þannig hverri hönnun persónulega merkingu. Uppskriftir hennar eru aðgengilegar á vefsíðu Icewear.